LEVEL 3 — ADVANCED ENGINEERING

مهندسی پیشرفتهٔ سطح‌سنج راداری FMCW

Advanced Engineering of the FMCW Radar Level Transmitter

سطح‌سنج راداری (Radar Level Transmitter) در عمل یک اندازه‌گیر زمان و فرکانس است که با مدل هندسی و الکترومغناطیسی مخزن به سطح تبدیل می‌شود. این راهنمای سطح ۳ از معادلهٔ FMCW تا بودجهٔ عدم‌قطعیت GUM، FMEA و ماتریس راستی‌آزمایی طراحی را با چهار کاربرد صنعتی و عددهای فرضی قابل‌ردیابی دنبال می‌کند.

شماره سندNICO-EDU-LVL-L3-006-FA بازنگریRev00 انتشارآبان ۱۴۰۵ مدت مطالعه60 min
DESIGN BASIS — مبنای طراحی این سند
  1. فناوری: رادار موج پیوستهٔ مدوله‌شده در فرکانس (FMCW) برای مایع و جامد؛ همهٔ ترانسمیترهای ذهنی این سند ساختار «Antenna شاخی روی فلنج» دارند، مانند عکس مرجع NICO که در شکل‌ها بدون تغییر آمده است.
  2. فرکانس‌های مرجع محاسبه: 6 GHz، 26 GHz و 80 GHz؛ سرعت نور در خلأ 299 792 458 m/s.
  3. جاروب فرضی: پهنای باند 4 GHz و زمان جاروب 1 ms (ASSUMPTION؛ مقدار واقعی هر مدل از دستگاه خوانده می‌شود).
  4. قطر دهانهٔ Antenna برای رابطهٔ زاویه: 75 mm (ASSUMPTION). زاویهٔ پرتو در سناریوها 8 deg و 4 deg است (ASSUMPTION).
  5. چهار کاربرد مرجع: الف) مایع هیدروکربن با epsr پایین، ب) مخزن همزن‌دار، پ) Nozzle بلند و باریک، ت) سیلو با جامد؛ به‌علاوهٔ یک مورد راه‌اندازی با Echo Curve در سه سطح.
  6. سطح اطمینان بودجهٔ عدم‌قطعیت: k = 2؛ مؤلفه‌ها مستقل فرض می‌شوند.
  7. هیچ مشخصهٔ عددی محصول NICO (برد، دقت، زاویه، Blocking Distance، گواهی) ادعا نشده است؛ این‌ها فقط از مدارک رسمی NICO گرفته می‌شوند.

فرض‌ها و برچسب‌های مبنا

ASSUMPTIONS — فرض‌های مدل (همه آموزشی)
  1. سطح محصول در ناحیهٔ لکهٔ پرتو تخت و آینه‌ای است؛ برای سطح خشن یا موجی ضریب بازتاب مؤثر کمتر است. مبنا: ASSUMPTION
  2. بازتاب با برخورد عمود و بدون اتلاف در مایع محاسبه می‌شود؛ ضریب اتلاف (تانژانت اتلاف) در نظر گرفته نشده است. مبنا: ASSUMPTION؛ REQUIRES VERIFICATION
  3. زاویهٔ پرتو، بهره و Blocking Distance مقادیر آموزشی‌اند و از هیچ برگهٔ فنی NICO نیامده‌اند. مبنا: ASSUMPTION
  4. رابطهٔ زاویه با دهانه و منحنی افت انحراف، تقریب‌اند و برای طراحی نهایی باید با داده سازنده جایگزین شوند. مبنا: ENGINEERING RECOMMENDATION؛ REQUIRES VERIFICATION
  5. خطای انتشار گاز با فرض گاز شبه‌هوا و ضریب دی‌الکتریک کمتر از اتمسفر خطی محاسبه می‌شود. مبنا: ASSUMPTION؛ REQUIRES VERIFICATION
  6. مؤلفه‌های عدم‌قطعیت مستقل‌اند و حدود هر مؤلفه فرضی است. مبنا: ASSUMPTION؛ روش نوع B در JCGM 100:2008

هر گزارهٔ فنی در این سند با یک برچسب مبنا مشخص می‌شود تا خواننده بداند با الزام، توصیهٔ مهندسی، داده سازنده یا فرض روبه‌روست. برچسب «الزام استاندارد» (NORMATIVE REQUIREMENT) در این سند به کار نرفته است، زیرا متن کامل استانداردهای فهرست‌شده خوانده نشده است و هیچ استاندارد واحدی عملکرد سطح‌سنج راداری را تعریف نمی‌کند.

جدول ۱ — برچسب‌های مبنا و کاربرد آن‌ها

برچسبمعنانمونه در این سند
NORMATIVE REQUIREMENTالزام صریح متن استاندارد خواندهشدهبه کار نرفته است
ENGINEERING RECOMMENDATIONتوصیه بر پایهٔ فیزیک و رویهٔ مهندسیفاصلهٔ ایمن از دیواره، ثبت Mapping در سطح مناسب
MANUFACTURER-SPECIFIC DATAداده‌ای که فقط برگهٔ فنی سازنده تعیین می‌کندزاویهٔ پرتو، Blocking Distance، حداقل epsr
NICO DESIGN PRACTICEرویهٔ طراحی تأییدشدهٔ NICOدر این سند هیچ مورد تأییدشده‌ای ادعا نشده است
ASSUMPTIONفرض آموزشی برای محاسبههمهٔ اعداد مخزن، محصول و بودجه
REQUIRES VERIFICATIONباید از سند رسمی یا اندازه‌گیری تأیید شودویرایش استانداردها، ضریب دی‌الکتریک آب در 80 GHz

زنجیرهٔ اندازه‌گیری و معادلات حاکم

اندازه‌گیری راداری شش مرحله دارد: تولید جاروب فرکانس، تابش از Antenna، بازتاب از سطح، مخلوط‌کردن موج برگشتی با موج ارسالی، تبدیل فوریه و استخراج فاصله، و تبدیل فاصله به سطح و خروجی. شکل ۲ این زنجیره را همراه با رابطه‌هایی که در این سند ساخته می‌شوند نشان می‌دهد. هر رابطه یک بار با فرض و واحد معرفی می‌شود و در انتهای سند در «ثبت معادلات» جمع شده است.

Product surfaceChirp generatorf(t) sweepAntennaTx / RxMixerTx x RxADCbeat signalFFTspectrumEcho Curveamplitude vs RDistance, LevelR, L = E - R4-20 mA / HARToutputSignal flow of a FMCW radar level transmitterGoverning relations used in this document:R = c f_b / (2 S) (E4)S = B / T (E2)level L = E - R (E5)P = (E - R)/(E - F) x 100 (E6)f_b beat frequency, S sweep slope, B bandwidth, T sweep time,E Empty Distance, F Full Distance (all symbols defined in the text).
شکل ۱ — زنجیرهٔ سیگنال یک سطح‌سنج راداری FMCW و رابطه‌های حاکم؛ Antenna مطابق عکس مرجع NICO است

طول موج و انتخاب فرکانس از دید فیزیک

طول موج در خلأ از سرعت نور و فرکانس به‌دست می‌آید. در گاز مخزن سرعت اندکی کمتر است و این اثر در بخش خطای انتشار بررسی می‌شود.

lambda = c / f
lambdaطول موج در خلأm
cسرعت نور در خلأ، 299 792 458m/s
fفرکانس مرکزیHz

برای 6 GHz طول موج 50.0 میلی‌متر، برای 26 GHz برابر 11.5 میلی‌متر و برای 80 GHz برابر 3.75 میلی‌متر است. چون طول موج با فرکانس کوچک می‌شود، با همان قطر Antenna پرتو باریک‌تر می‌شود؛ ولی همان طول موج کوچک باعث می‌شود لایه‌های ریز میعان و ذرات هم در مقیاس طول موج مؤثر شوند. نکتهٔ مهندسی این است که فرکانس بالاتر «بهتر» نیست؛ جابه‌جایی بین پرتو باریک، حساسیت به میعان، رفتار در Nozzle و Foam است.

جدول ۲ — طول موج و اثر فیزیکی فرکانس‌های مرجع

فرکانسطول موج (mm)اثر اصلی بر طراحی
6 GHz50.0پرتو پهن‌تر با همان قطر Antenna؛ کم‌حساس به میعان و Foam؛ Nozzle باید گشادتر باشد
26 GHz11.5تعادل بین پرتو و اثرات سطحی؛ پرکاربرد برای مایع و جامد
80 GHz3.75پرتو باریک با Antenna کوچک؛ حساس‌تر به لایهٔ میعان و ذرات؛ وضوح فاصله معمولاً بهتر

جدول فقط فیزیک عمومی را نشان می‌دهد؛ باند مجاز، فرکانس و Antenna هر مدل از برگهٔ فنی و مقررات رادیویی محل نصب خوانده می‌شود MANUFACTURER-SPECIFIC DATA.

فیزیک FMCW: جاروب، Beat Frequency و وضوح فاصله

در FMCW فرکانس موج ارسالی در مدت T به‌صورت خطی به‌اندازهٔ پهنای باند B بالا می‌رود. شیب جاروب ثابت است:

S = B / T

موج بازتابیده با تأخیر tau = 2R / c برمی‌گردد. چون در این فاصلهٔ زمانی فرکانس موج ارسالی بالا رفته است، تفاضل فرکانس موج ارسالی و دریافتی ثابت می‌ماند و برابر شیب ضرب در تأخیر است (شکل ۳). این تفاضل «فرکانس ضربان» (Beat Frequency) نام دارد:

time tfrequency fBT (sweep time)transmitted sweepreceived sweep (delayed)tau = 2R/c : round-trip delayf_b = S tau : beat frequencyFMCW: transmitted and received sweeps; the frequency offset is the beat frequency f_bIllustrative proportions; delay exaggerated. In practice tau is tens of nanoseconds, f_b hundreds of kHz.
شکل ۲ — جاروب ارسالی و دریافتی در FMCW؛ تفاضل فرکانس، Beat Frequency است و با فاصله متناسب است
fb = S × tau = 2 R S / c
R = c fb / (2 S)
Sشیب جاروبHz/s
Bپهنای باند جاروبHz
Tزمان یک جاروبs
tauتأخیر رفت‌وبرگشتs
fbBeat FrequencyHz
Rفاصلهٔ Reference Point تا سطحm

با پهنای باند فرضی B = 4 GHz و T = 1 ms شیب جاروب S = 4 × 1012 Hz/s است. برای R = 10 m تأخیر برابر 0.0667 µs و فرکانس ضربان برابر 266.9 kHz می‌شود. این فرکانس بسیار پایین‌تر از فرکانس حامل است و به همین دلیل با مبدل آنالوگ به دیجیتال (ADC) معمولی قابل پردازش است؛ همین مزیت اصلی FMCW است. هر هرتز فرکانس ضربان معادل 37.5 µm فاصله است؛ بنابراین خطای فرکانس یک نمونه به‌سادگی به خطای فاصله تبدیل می‌شود.

وضوح فاصله و حد تفکیک دو Echo

پردازش فوریه روی یک جاروب به‌اندازهٔ 1/T هرتز وضوح فرکانسی دارد. این وضوح با c/(2S) متر بر هرتز ضرب می‌شود و نتیجه به پهنای باند وابسته می‌شود، نه به فرکانس حامل:

dR = c / (2 B)

برای B = 4 GHz مقدار dR = 37.5 mm است. پنجرهٔ وزن‌دهی که برای کاهش لوب‌های جانبی طیف به کار می‌رود، لوب اصلی را پهن می‌کند؛ با ضریب فرضی 1.5 وضوح عملی حدود 56.2 mm می‌شود. دو Echo با فاصلهٔ کمتر از این مقدار به‌صورت یک قله دیده می‌شوند (شکل ۴). این مقدار حد فیزیکی تفکیک است، نه دقت اندازه‌گیری؛ دقت یک قلهٔ تنها با درون‌یابی قله می‌تواند بسیار بهتر از وضوح باشد، به شرط آنکه قله از Echoهای دیگر جدا باشد.

051015200133266400533Distance R (m)Beat frequency f_b (kHz)R = 10 m: f_b = 266.9 kHzf_b = 2 S R / c (S = 4 x 10^12 Hz/s assumed)separation > resolution: two peaksseparation < resolution: one merged peakrange axisrange axisBeat frequency is proportional to distance; two echoes separate only beyond the range resolutionRange resolution c/(2B) = 37.5 mm for B = 4 GHz (assumed); with window broadening (x1.5, assumed) about 56 mm.
شکل ۳ — طیف فرکانس ضربان و تفکیک دو Echo نزدیک؛ وضوح به پهنای باند وابسته است نه به فرکانس حامل

از فاصله تا سطح و خروجی

ترانسمیتر فاصلهٔ R را از Reference Point می‌دهد، اما سطح از کف یا از یک تراز مرجع تعریف می‌شود. با فاصلهٔ خالی (Empty Distance) E:

L = E − R

مثلاً برای E = 12.0 m و R = 10.0 m سطح L = 2.0 m است. درصد سطح و جریان خروجی با فاصلهٔ پر (Full Distance) F چنین است:

P = (E − R) / (E − F) × 100 ; I = 4 + 16 × P / 100
EEmpty Distance از Reference Point تا کف یا تراز صفرm
FFull Distance از Reference Point تا سطح پرm
Lسطح از تراز صفرm
Pدرصد سطح در محدودهٔ کالیبره%
Iجریان خروجی حلقهmA
ENGINEERING TIP — حساسیت یک نسبت به E

خطای E مستقیماً به همان اندازه به خطای سطح می‌رسد و ضریب حساسیت آن یک است؛ بنابراین یک اندازه‌گیری نادقیق فاصلهٔ خالی را هیچ ویژگی ترانسمیتر جبران نمی‌کند (بخش کالیبراسیون و مبنای مرجع).

فیزیک Antenna: زاویهٔ پرتو، لکهٔ پرتو و بهره

Antenna شاخی هم‌زمان فرستنده و گیرنده است. الگوی تابش آن یک لوب اصلی و چند لوب جانبی دارد (شکل ۵). «زاویهٔ پرتو» (Beam Angle) معمولاً پهنای کامل لوب اصلی در نقطهٔ −3 dB تعریف می‌شود؛ اما تعریف دقیق هر سازنده در برگهٔ فنی همان مدل آمده است MANUFACTURER-SPECIFIC DATA.

alpha: full Beam Angle-30-20-100102030-40-30-20-100Angle from the antenna axis (deg)Relative pattern (dB)-3 dB width = alphaside lobesmain lobeAntenna radiation pattern (schematic) and the Beam Angle definitionFor an aperture D = 75 mm, theta ~ 70 lambda / D gives 46.6 deg (6 GHz), 10.8 deg (26 GHz), 3.5 deg (80 GHz): approximation only.
شکل ۴ — الگوی تابش شماتیک Antenna و تعریف Beam Angle؛ Antenna مطابق عکس مرجع NICO است

برای دهانهٔ دایره‌ای به قطر D یک تقریب شناخته‌شدهٔ پهنای نیم‌توان، متناسب با نسبت طول موج به قطر است:

theta ≈ 70 × lambda / D
thetaپهنای کامل لوب اصلی در نیم‌توان (تقریب)deg
lambdaطول موجm
Dقطر دهانهٔ مؤثر Antennam

با D = 75 mm (فرضی) رابطه برای 6 GHz مقدار 46.6 درجه، برای 26 GHz مقدار 10.8 درجه و برای 80 GHz مقدار 3.5 درجه می‌دهد. این تقریب برای طراحی نهایی کافی نیست REQUIRES VERIFICATION؛ ارزش آن در نشان‌دادن مقیاس است: پهنای پرتو در یک قطر ثابت تقریباً با فرکانس نسبت عکس دارد، و به همین دلیل Antenna بزرگ‌تر یا فرکانس بالاتر پرتو را باریک می‌کند. همچنین بهرهٔ Antenna تقریباً با عکس مجذور زاویه تغییر می‌کند. چون توان Echo شامل یک بار تابش و یک بار دریافت است، با نصف‌شدن زاویه توان Echo حدود 12.0 dB زیاد می‌شود (40 log10(2))؛ این بهبود فقط وقتی واقعی است که سطح محصول و نصب با پرتوی باریک سازگار باشند.

لکهٔ پرتو و فاصلهٔ ایمن از دیواره

لکهٔ پرتو در فاصلهٔ d از Antenna قطر زیر را دارد:

Dfp = 2 × d × tan(alpha / 2)
Dfpقطر Beam Footprint روی سطحm
dفاصلهٔ Antenna تا سطحm
alphaزاویهٔ کامل پرتوdeg
L = 2 m: D = 0.14 mL = 5 m: D = 0.35 mL = 10 m: D = 0.70 mL = 20 m: D = 1.40 m051015200123Distance L (m)Footprint diameter D (m)4 deg8 degBeam Footprint D = 2 L tan(alpha/2): 4 deg shown on the left, 4 and 8 deg on the rightAngles are assumptions; the footprint doubles when the distance doubles.
شکل ۵ — هندسهٔ Beam Footprint و فاصلهٔ ایمن از دیواره؛ فاصله باید برای بیشینهٔ فاصلهٔ سطح تا Antenna کنترل شود

جدول ۳ — قطر Beam Footprint (m) برای دو زاویهٔ فرضی

زاویهٔ کامل پرتوd = 2 md = 5 md = 10 md = 20 m
4°0.140.350.701.40
8°0.280.701.402.80

برای alpha = 8° و d = 10 m قطر لکه 1.40 متر و شعاع آن 0.70 متر است. با حاشیهٔ مهندسی 0.30 m (ENGINEERING RECOMMENDATION) Antenna باید دست‌کم 1.00 متر از دیواره، نردبان یا لولهٔ داخلی فاصله داشته باشد. این معیار روی بیشینهٔ فاصلهٔ سطح تا Antenna (مخزن تقریباً خالی) اعمال می‌شود؛ زیرا در همان سطح لکه بزرگ‌ترین قطر را دارد.

بازتاب دی‌الکتریک و مایعات کم‌بازتاب

در برخورد عمود موج از هوا (با epsr ≈ 1) به یک دی‌الکتریک بدون اتلاف، کسر توان بازتابیده تابعی فقط از ضریب دی‌الکتریک نسبی epsr است:

Gamma2 = ((1 − sqrt(epsr)) / (1 + sqrt(epsr)))2
Gamma2کسر توان بازتابیده (برخورد عمود، بدون اتلاف)—
epsrضریب دی‌الکتریک نسبی محصول در فرکانس و دمای کاری—

جدول ۴ — بازتاب نسبی برای چند مقدار فرضی epsr (مبنا: آب با مقدار فرضی 80)

epsrکسر توان بازتابیده (%)نسبت به آب (dB)
1.51.02−18.0
22.94−13.4
37.18−9.5
514.59−6.4
1026.99−3.7
2040.26−2.0
8063.820.0
12510205010001530456075Dielectric Constant eps_r (log scale)Reflected power fraction Gamma^2 (%)eps_r 2: 2.9 %eps_r 4: 11.1 %eps_r 10: 27.0 %eps_r 20: 40.3 %eps_r 80: 63.8 %Normal-incidence reflection from a flat dielectric interface (no losses)Gamma^2 = ((1 - sqrt(eps_r)) / (1 + sqrt(eps_r)))^2. Real eps_r varies with temperature, composition and frequency.
شکل ۶ — توان بازتابیده بر حسب epsr؛ منحنی در مقادیر پایین شیب تندی دارد و حاشیهٔ سیگنال را بیشترین حساسیت می‌دهد

مهم‌ترین نتیجه این است که بازتاب با epsr پایین به‌شدت کم می‌شود: برای epsr = 2 کمتر از سه درصد توان بازمی‌گردد و Echo حدود 13.36 dB از آب ضعیف‌تر است. ضریب دی‌الکتریک آب به فرکانس و دما وابسته است و مقدار 80 فقط یک مرجع ساده برای مقایسه است REQUIRES VERIFICATION؛ در طراحی واقعی باید مقدار محصول در دمای کاری از مأخذ معتبر یا آزمایش گرفته شود. همچنین اگر مایع اتلاف دارد، بخشی از موج جذب می‌شود و بازتاب از رابطهٔ بالا کمتر خواهد بود؛ رابطه حد بالای بازتاب را می‌دهد.

بودجهٔ Echo و حاشیهٔ سیگنال

حاشیهٔ سیگنال (Signal Margin) فاصلهٔ Echo محصول تا آستانهٔ آشکارسازی است. یک مدل ساده برای مقایسهٔ حالت‌ها، سطح مرجع M0 را در شرایط مرجع (آب، فاصلهٔ مرجع) می‌گیرد و تغییرات را به‌صورت دسی‌بل جمع می‌زند:

M = M0 + 10 log10(Gamma2 / Gammaw2) − 20 log10(d / dref) − Af
Mحاشیهٔ سیگنال نسبت به آستانهdB
M0حاشیهٔ مرجع برای آب در فاصلهٔ dref (فرضی)dB
Gammaw2کسر توان بازتابیده برای آب مرجع—
d, drefفاصلهٔ کاری و فاصلهٔ مرجعm
Afاتلاف دوطرفهٔ لایهٔ میعان و Foam و سایر موانعdB

فرض کنید در مخزن هیدروکربن (epsr = 2) M0 = 50 dB در dref = 5 m، لایهٔ میعان Af = 3 dB و حاشیهٔ لازم 10 dB باشد (همه ASSUMPTION). در بیشینهٔ فاصلهٔ 14.65 m: افت بازتاب −13.36 dB، افت فاصله −9.34 dB و حاشیه M = 50 −13.36 −9.34 − 3 = 24.3 dB است که از حاشیهٔ لازم بیشتر است. با زاویهٔ 4° به‌جای 8° حاشیه 36.3 dB می‌شود؛ اما لکهٔ پرتو در همان فاصله از 2.05 به 1.02 متر می‌رسد و این فقط وقتی سودمند است که نصب به پرتو باریک نیاز داشته باشد. شکل ۸ همین بودجه را به‌صورت نمودار پله‌ای نشان می‌دهد.

50 dBReference margin M0(water, 5 m)-13.4 dBLow eps_r(2.0)-9.3 dBDistance 14.65 m-3.0 dBFilm on antenna24.3 dBNet margin,alpha = 8 deg36.3 dBalpha = 4 deg(+12 dB, G^2)required margin 10 dB (assumed)Echo reserve budget for Case A (hydrocarbon, eps_r = 2, 14.65 m)All levels in dB relative to the threshold; M0, film loss and the required margin are assumptions, not product data.
شکل ۷ — بودجهٔ Echo برای مخزن هیدروکربن (مورد الف)؛ همهٔ مقادیر فرضی‌اند

Echo کف مخزن

موج در مایع کند می‌شود: سرعت آن c / sqrt(epsr) است. اگر سطح مایع در ارتفاع h از کف باشد، فاصلهٔ ظاهری Echo کف از Antenna این‌گونه می‌شود:

db = (E − h) + sqrt(epsr) × h

برای مورد الف با E = 15.15 m و h = 0.5 m فاصلهٔ ظاهری 15.36 متر است، یعنی 0.21 متر بیشتر از کف واقعی. فاصلهٔ آن تا Echo سطح فقط 0.71 متر است و چون موج در مایع بیش از آنکه بازتاب شود عبور می‌کند، Echo کف فلزی حدود 15.1 dB قوی‌تر از Echo سطح می‌شود ((1 − Gamma2)2 / Gamma2، فرض کف فلزی بازتاب‌کامل و بدون اتلاف). در سطح پایین، نزدیکی دو Echo و قوی‌بودن Echo کف ریسک اصلی انتخاب Echo اشتباه است (شکل ۹).

apparent bottom(liquid slows the wave)true bottomproduct surfacehEcho CurvesurfacebottomTank bottom Echo: apparent distance = (E - h) + sqrt(eps_r) hCase A numbers: apparent bottom 15.36 m (true 15.15 m), 15.1 dB above the surface echo (eps_r = 2, lossless, assumed).
شکل ۸ — Echo کف مخزن؛ فاصلهٔ ظاهری به‌خاطر کندی موج در مایع بیشتر از فاصلهٔ واقعی است
COMMON MISTAKE — Echo کف به‌عنوان مرجع سطح

تفسیر Echo کف به‌عنوان «تأیید سطح پایین» یا استفاده از آن برای مقایسه با Echo سطح بدون در نظر گرفتن epsr. فاصلهٔ ظاهری کف با epsr و h تغییر می‌کند و باید با رابطهٔ بالا بررسی شود.

Echo Curve، False Echo و Echo چندمسیره

خروجی خام پردازش، منحنی دامنهٔ Echo برحسب فاصله است (Echo Curve). هر شیء قابل‌بازتاب در مسیر پرتو یک قله می‌سازد: سطح محصول، Nozzle، نردبان، لولهٔ داخلی، کویل، جوش دیواره و کف. ترانسمیتر باید از میان این قله‌ها قلهٔ محصول را انتخاب کند. قله‌های ثابت که محصول نیستند False Echo نام دارند. False Echo Mapping دامنهٔ آن‌ها را در حالت معلوم ثبت و آستانه را برای آن فاصله‌ها بالا می‌برد؛ ولی این کار «اصلاح نصب» نیست، زیرا قلهٔ محصول نیز اگر با قلهٔ ثابت یکی شود از بین می‌رود.

Echo چندمسیره (Multiple Reflection)

موج می‌تواند پس از بازتاب از سطح دوباره از سقف یا Antenna بازتاب شود و بار دیگر به سطح برسد. نتیجه Echo در مضرب صحیح فاصله است:

dk = k × R , k = 2, 3, ...
dkفاصلهٔ ظاهری Echo مرتبهٔ km
kتعداد رفت‌وبرگشت کامل بین سطح و بازتاب‌دهندهٔ بالا—

برای محصول در فاصلهٔ R = 7.0 m از Reference Point و مخزن با E = 15.15 m Echo دوم در 14.0 m ظاهر می‌شود؛ پس هر دو Echo در برد اندازه‌گیری‌اند. در سقف تخت و سطح بسیار بازتاب‌دهنده (آب، فلز) Echo دوم می‌تواند قوی باشد؛ در سقف کروی یا مخروطی، یا وقتی سطح موج دارد، معمولاً ضعیف‌تر و پراکنده است. اگر ترانسمیتر قلهٔ اصلی را از دست بدهد و قلهٔ دوم را بگیرد، مقدار سطح اشتباه ولی کاملاً پایدار گزارش می‌شود؛ این یکی از بدترین حالت‌های خطا است، چون اندازه‌گیری «سالم» به نظر می‌رسد. رد Echo چندمسیره با بررسی نسبت فاصله‌ها در Echo Curve و تنظیم آستانهٔ مناسب انجام می‌شود، و هنگام Mapping باید روی سطح معلوم تأیید شود.

اثر الکترومغناطیسی Nozzle

Nozzle یک لولهٔ فلزی بسته است که پرتو را در بخشی از مسیر هدایت می‌کند. اگر قطر آن با طول موج قابل‌مقایسه یا بزرگ‌تر از چند طول موج باشد، چند مود انتشار در آن ممکن است و بخشی از انرژی در آن بازتاب‌های رفت‌وبرگشتی می‌سازد. فرکانس قطع پایین‌ترین مود (TE11) در لولهٔ دایره‌ای به قطر Dn از رابطهٔ زیر می‌آید:

fc = 1.8412 × c / (pi × Dn)
fcفرکانس قطع مود پایه در لولهٔ دایره‌ایHz
Dnقطر داخلی Nozzlem
piعدد پی—

برای Dn = 100 mm مقدار fc = 1.757 GHz است. نسبت فرکانس کاری به فرکانس قطع برای 6 GHz برابر 3.4، برای 26 GHz برابر 14.8 و برای 80 GHz برابر 45.5 است؛ یعنی در هر سه فرکانس موج می‌تواند در این لوله منتشر شود و Nozzle به‌عنوان یک موجبر عمل می‌کند، نه یک سوراخ ساده. هرچه این نسبت بزرگ‌تر باشد، مودهای بیشتری فعال‌اند و اثر Nozzle بر الگوی پرتو پیچیده‌تر است؛ به همین دلیل طراح Nozzle را از روی هندسه و دستورالعمل سازنده می‌بندد، نه از روی همین رابطه MANUFACTURER-SPECIFIC DATA.

Echoهای حلقه‌ای (Ring Echo)

اگر Antenna داخل لولهٔ بلند و باریک قرار بگیرد یا انتهای شاخ در عمق Nozzle باشد، موج بین ابتدای Nozzle و دهانهٔ Antenna چندین بار رفت‌وبرگشت می‌کند. Echoهای ناشی از آن در مضرب دو برابر طول Nozzle دیده می‌شوند:

dring,k = k × 2 × Ln
dring,kفاصلهٔ ظاهری Echo حلقه‌ای مرتبهٔ k از Reference Pointm
Lnطول مؤثر Nozzle زیر دهانهٔ Antennam
LnDnring echoes at k x 2 LnDistance from the Reference Point (m)Echo amplitudeNoise floorThresholdk = 1 0.8 mk = 2 1.6 mk = 3 2.4 mProduct at Full: 1.15 m0123BlockingLong narrow Nozzle: ring echoes in the measuring range (simplified geometric model)Dn = 100 mm: lowest-mode cutoff 1.76 GHz; f / f_c = 3.4 (6 GHz), 45.5 (80 GHz). Ln, Dn: assumptions.
شکل ۹ — Nozzle بلند و باریک و Echoهای حلقه‌ای در برد اندازه‌گیری؛ مدل هندسی ساده و Antenna مطابق عکس مرجع NICO

برای Ln = 0.40 m Echoهای حلقه‌ای در 0.8 m، 1.6 m و 2.4 m ظاهر می‌شوند. اگر Full Distance برابر F = 1.15 m باشد، فاصلهٔ سطح پر تا نزدیک‌ترین Echo حلقه‌ای فقط 0.35 و 0.45 متر است و سطح پر باید از این نظر با Blocking Distance و False Echo Mapping بررسی شود. راه‌حل مهندسی به ترتیب اولویت: کوتاه‌کردن یا گشادکردن Nozzle، بیرون‌آوردن Antenna از Nozzle به‌اندازهٔ مجاز سازنده، انتخاب Antenna مناسب Nozzle، و در آخر نادیده‌گرفتن Echoها با Mapping.

ENGINEERING TIP — Nozzle را برای سطح پر هم بررسی کنید

طراحان معمولاً Nozzle را فقط برای سطح پایین بررسی می‌کنند. اما نزدیک‌ترین Echoهای ناخواسته به Antenna در سطح پر با محصول رقابت می‌کنند؛ بنابراین Full Distance و حاشیه تا Blocking Distance باید همراه با Echoهای حلقه‌ای کنترل شود.

Nozzle کج و تلفات انحراف از محور

اگر محور Nozzle نسبت به عمود بر سطح به‌اندازهٔ beta کج باشد، Echo آینه‌ای سطح به‌جای بازگشت به Antenna در فاصلهٔ جانبی s از آن فرود می‌آید:

s ≈ 2 × d × sin(beta)

برای d = 10 m هر یک درجه کجی حدود 0.35 m انحراف جانبی می‌دهد و برای 3° و 5° به‌ترتیب 1.05 و 1.74 متر می‌شود. وقتی این انحراف از شعاع لکهٔ پرتو بیشتر شود، Echo از Antenna دور می‌ماند. مدل گاوسی برای تلفات ناشی از انحراف زاویه‌ای محور از جهت بازتاب، تقریبی به شکل زیر می‌دهد:

Ap ≈ 24 × (beta / alpha)2
Apافت ناشی از انحراف (تقریب گاوسی)dB
betaزاویهٔ بین محور پرتو و عمود بر سطحdeg
alphaزاویهٔ کامل پرتوdeg
specular Echo pathbeam axisinclined surfacebetaDashed grey line: surface normal. The reflected ray deviates by 2 beta from the beam axis.0123450102030beta (deg)Pointing loss (dB)loss = 24 (beta/alpha)^2 dBalpha = 4 degalpha = 8 degalpha = 15 degInclined surface: the Echo leaves the antenna and the pointing loss grows with betabeta: angle between beam axis and surface normal; Gaussian-beam approximation, REQUIRES VERIFICATION per antenna.
شکل ۱۰ — سطح شیب‌دار و افت Echo؛ Antenna مطابق عکس مرجع، فقط سطح کج شده است

برای beta = 3° و alpha = 8° افت 3.4 dB است و برای alpha = 4° برابر 13.5 dB؛ یعنی پرتو باریک‌تر در برابر کجی حساس‌تر است. با beta = 6° افت برای 8° برابر 13.5 dB و برای 4° برابر 54.0 dB می‌شود. رابطه تقریبی است و در انحراف‌های بزرگ‌تر از چند درجه دقت ندارد REQUIRES VERIFICATION.

CAUTION — چرخاندن محفظه محور را درست نمی‌کند

چرخاندن محفظهٔ الکترونیک برای جهت‌دادن نمایشگر یا ورودی کابل محور Antenna را عوض نمی‌کند. کجی محور فقط با اصلاح مکانیکی (فلنج، صفحهٔ تنظیم، یا Antenna با قابلیت تنظیم زاویه) درست می‌شود و باید با خواندن دامنهٔ Echo پس از اصلاح راستی‌آزمایی شود.

هندسهٔ سطح محصول: مایع و جامد

سطح مایع آرام تقریباً آینه‌ای است و بازتاب را به سمت Antenna برمی‌گرداند. سطح مایع موج‌دار یا گردابی، سطح‌های کوچک متعدد با شیب‌های مختلف می‌سازد؛ فقط بخشی از آن‌ها بازتاب را به Antenna می‌رسانند و دامنهٔ Echo نوسان می‌کند. سطح جامد معمولاً خشن است و بازتاب پراکنده می‌دهد، اما شکل کلی آن (مخروط ریزش یا گودی تخلیه) مهم‌تر از زبری ریز است، زیرا شیب محلی سطح جهت بازتاب را تعیین می‌کند.

سیلو با زاویهٔ ریزش

جامد پس از پرشدن در مرکز سیلو یک مخروط می‌سازد. اگر زاویهٔ ریزش phi و شعاع سیلو R باشد، ارتفاع مخروط در محور و ارتفاع معادل حجمی سطح (مخروط به‌جای استوانه با همان حجم) این‌ها هستند:

hc = R × tan(phi) ; heq = hc / 3
hcارتفاع مخروط در محور نسبت به سطح دیوارهm
heqارتفاع معادل حجمی مخروط ( حجم مخروط تقسیم بر سطح مقطع )m
Rشعاع سیلوm
phiزاویهٔ ریزش جامد (فرضی)deg

در نقطهٔ نصب به فاصلهٔ r از محور، سطح محلی از رابطهٔ زیر بالاتر از دیواره است و خطای نمایندگی نسبت به ارتفاع معادل برابر اختلاف آن‌هاست:

hr = hc × (1 − r / R) ; bias = hr − heq
local normalspecular path:70 deg off axish_c2R = 4 mh_rh_eqheap apexh_c heap height at the axish_eq volume-equivalent level (h_c/3)h_r local height at r = 1 mSilo: the angle of repose tilts the local surface and biases the point readingphi = 35 deg, R = 2 m: h_c = R tan(phi) = 1.40 m; h_eq = h_c/3 = 0.467 m; h_r(r = 1 m) = 0.70 m; bias = 0.233 m (assumed geometry).
شکل ۱۱ — سیلو با زاویهٔ ریزش؛ شیب محلی سطح بازتاب را از محور خارج می‌کند و ارتفاع نقطه‌ای با ارتفاع معادل حجمی فرق دارد

با R = 2 m و phi = 35° ارتفاع مخروط hc = 1.40 m و ارتفاع معادل heq = 0.467 m است. اگر Antenna در r = 1 m باشد، سطح محلی hr = 0.70 m و خطای نمایندگی 0.233 m است؛ یعنی حتی یک اندازه‌گیری فاصلهٔ بی‌نقص، ارتفاع نمایندهٔ حجم را تا این اندازه به خطا می‌دهد. هم‌زمان شیب محلی ۳۵ درجه است و بازتاب آینه‌ای 2 phi = 70° از محور منحرف می‌شود؛ فقط بازتاب پراکندهٔ سطح خشن می‌تواند به Antenna برگردد و Echo بسیار ضعیف‌تر از مایع است. راه‌حل‌ها فقط مبتنی بر طراحی‌اند: نصب در شعاع مناسب با مشورت سازنده، Antenna با قابلیت جهت‌دهی به سمت محور مخروط، یا اندازه‌گیری حجم از روش دیگر. پس از جهت‌دهی، انحراف باقی‌مانده 5° افتی در حدود 9.4 dB و 3° افتی در حدود 3.4 dB با زاویهٔ 8° دارد (تقریب گاوسی، REQUIRES VERIFICATION).

راه‌اندازی با Echo Curve در سه سطح

Echo Curve ابزار اصلی تصمیم است، به شرط آنکه در چند سطح خوانده شود. شکل ۱۳ یک مخزن فرضی با E = 10.15 m و چهار Echo ثابت را در سه سطح نشان می‌دهد: Nozzle در 0.3 m، نردبان در 3.0 m، لوله در 5.2 m و کویل در 7.4 m (ASSUMPTION).

AmplitudeNoise floorThresholdNearly empty (5 %) - product Echo at 9.65 mNozzle 0.3Ladder 3.0Pipe 5.2Coil 7.4product0246810AmplitudeNoise floorThreshold50 % - product Echo at 5.15 mproduct0246810collision: separation 0.05 m is belowresolution 56 mm windowDistance from the Reference Point (m)AmplitudeNoise floorThresholdNearly full (95 %) - product Echo at 0.65 mproduct0246810Echo Curve at commissioning: fixed Echoes vs the moving product EchoFixed Echoes (assumed): Nozzle 0.3, Ladder 3.0, Pipe 5.2, Coil 7.4 m; Empty Distance 10.15 m. Mapping must be recorded with the vessel NOT at 50 %.
شکل ۱۲ — Echo Curve در سه سطح راه‌اندازی؛ در سطح میانی Echo محصول با Echo لوله یکی می‌شود

جدول ۵ — بررسی برخورد Echo محصول با Echoهای ثابت (وضوح عملی 56.2 mm)

سطحسطح (m)فاصلهٔ Echo محصول (m)نزدیک‌ترین Echo ثابتفاصله (m)نتیجه
قریب خالی0.509.65Coil2.25جدا
۵۰ درصد5.005.15Pipe0.05برخورد: فاصله کمتر از وضوح
قریب پر9.500.65Nozzle0.35جدا

در سطح ۵۰ درصد فاصلهٔ محصول 5.15 m است و Echo لوله در 5.20 m قرار دارد؛ فاصله 0.05 m کمتر از وضوح عملی است و دو قله یکی دیده می‌شوند. همچنین اگر سطح به 7.15 m برسد، Echo محصول با Echo نردبان (در 3.0 m) هم‌مکان می‌شود. دو نتیجه برای راه‌اندازی می‌گیریم: ثبت False Echo Mapping باید وقتی انجام شود که محصول روی هیچ Echo ثابتی نیفتاده باشد (نه در ۵۰ درصد در این مثال)، و عبور سطح از ناحیه‌های برخورد باید به‌صورت آزمون پویا (پر و خالی‌کردن آهسته) در Echo Curve دنبال شود.

Foam، میعان و Build-up

Foam

Foam مخلوطی از حباب هوا و مایع است. ضریب دی‌الکتریک مؤثر آن بین هوا و مایع قرار دارد و با کسر حجمی مایع f تقریباً از رابطهٔ خطی ساده زیر برآورد می‌شود (مدل آموزشی):

epseff ≈ 1 + (epsr − 1) × f

برای Foam بر پایهٔ آب با epsr = 80 (فرضی) و f = 1 % مقدار epseff = 1.79 و کسر توان بازتابیده 2.09 درصد؛ برای f = 5 % مقدار 4.95 و 14.4 درصد؛ و برای f = 10 % مقدار 8.9 و 24.8 درصد. دو پیامد وجود دارد: Foam چگال‌تر بازتاب قوی‌تر می‌دهد و می‌تواند Echo خود را به‌جای مایع بسازد؛ و Foam کم‌چگال با بازتاب ضعیف تقریباً شفاف است و موج از آن عبور می‌کند. هر دو حالت خطر خطای سطح دارند. علاوه بر بازتاب، Foam موج را تضعیف می‌کند: با ضخامت 0.30 m و تضعیف فرضی 5 dB/m افت دوطرفه 3.0 dB است که باید در Af بودجهٔ Echo بیاید.

میعان و لایهٔ آب

لایهٔ نازک میعان روی Antenna یا دیوارهٔ Nozzle وقتی اثر دارد که ضخامت الکتریکی آن نسبت به طول موج قابل‌توجه باشد. برای لایهٔ آب فرضی 0.1 mm نسبت ضخامت به طول موج 0.0020 در 6 GHz، 0.0087 در 26 GHz و 0.0267 در 80 GHz است؛ یعنی همان لایه در فرکانس بالا حدود سیزده برابر اثرگذارتر از فرکانس پایین است. بنابراین حساسیت فرکانس بالا به میعان و قطره بیشتر است و Antenna با سطح صاف، شیب مناسب و در صورت نیاز پوشش آب‌گریز در طراحی در نظر گرفته می‌شود MANUFACTURER-SPECIFIC DATA.

Build-up

رسوب چسبنده روی Antenna یا Nozzle مثل یک لایهٔ دی‌الکتریک اضافه عمل می‌کند. دو پیامد دارد: افزایش اتلاف دوطرفه (Af در بودجهٔ Echo) و تغییر الگوی نزدیک‌میدان که Echo ثابت جدید ایجاد می‌کند. علامت تشخیص، کاهش تدریجی دامنهٔ Echo محصول و بالا رفتن سطح نویز نزدیک به Antenna است. اصلاح، بازرسی دوره‌ای، شست‌وشو، و در صورت تکرار، انتخاب Antenna با سطح صاف و بدون حفره یا استفاده از Purge است.

COMMON MISTAKE — Mapping روی رسوب

انجام False Echo Mapping وقتی Antenna رسوب دارد، Echoی را در آستانه ثبت می‌کند که پس از شست‌وشو وجود ندارد و حاشیهٔ آشکارسازی را بی‌دلیل کاهش می‌دهد. Antenna را پیش از Mapping تمیز کنید و در برنامهٔ نگهداری، تاریخ Mapping را ثبت کنید.

خطای محیط انتشار: فشار، دما و بخار

فاصله از زمان رفت‌وبرگشت یا فرکانس ضربان با فرض سرعت نور در خلأ حساب می‌شود. در گاز مخزن ضریب شکست n کمی بزرگ‌تر از یک است و سرعت موج c / n است؛ فاصلهٔ ظاهری بیش از فاصلهٔ واقعی می‌شود. برای گاز شبه‌هوا ضریب دی‌الکتریک گاز تقریباً با فشار خطی تغییر می‌کند و خطای فاصله از رابطهٔ زیر می‌آید:

dd = d × (sqrt(epsg) − 1) ≈ d × (epsg − 1) / 2 ; epsg − 1 = kp × p
ddخطای فاصلهٔ ظاهری ناشی از گاز (مثبت = فاصلهٔ بیشتر)m
epsgضریب دی‌الکتریک گاز در فشار کاری—
kpضریب فشاری: 5.36 × 10−4 برای هوا در یک اتمسفر (فرضی)1/atm
pفشار مطلق گازatm

برای d = 10 m هر بار فشار مطلق حدود 2.64 mm خطا می‌دهد؛ در 10 bar(a) برابر 26.4 mm، در 50 bar(a) برابر 131 mm و در 100 bar(a) برابر 261 mm است (شکل ۱۴). ضریب kp برای هوا آمده است و برای بخار، هیدروکربن سبک یا گاز مرطوب باید از مأخذ معتبر یا اندازه‌گیری به دست آید REQUIRES VERIFICATION؛ به‌ویژه بخار حلال در مخزن گرم می‌تواند ضریب را چند برابر کند. بسیاری از ترانسمیترها این خطا را جبران نمی‌کنند یا فقط با ورود فشار ثابت جبران می‌کنند؛ پس در مخزن فشار بالا باید در بودجه بیاید (جدول بودجه).

مقایسه با ترانسمیتر اولتراسونیک

سرعت صوت در گاز به دمای مطلق وابسته است: c(T) = 331.3 × sqrt(1 + T / 273.15) متر بر ثانیه با T به درجهٔ سانتی‌گراد. اگر دما از 20 °C به 40 °C برود و جبران دما انجام نشود، سرعت از 343.2 به 354.7 متر بر ثانیه می‌رسد و در d = 10 m خطا 325 mm است، یعنی حدود 0.169 % برای هر کلوین. تفاوت اساسی این است: خطای اولتراسونیک بدون جبران دمای گاز در مرتبهٔ سانتی‌متر تا دسی‌متر است، اما خطای راداری ناشی از فشار در همان مخزن در مرتبهٔ میلی‌متر بر بار است. پس از نظر محیط انتشار، رادار برتری دارد؛ ولی این برتری جای بررسی ضعف دیگر (بازتاب، هندسه) را نمی‌گیرد.

02550751000100200300Gas pressure, bar(a)Distance error at 10 m (mm)1 bar: 2.6 mm10 bar: 26 mm131 mm261 mmRadar (air-like gas, assumed)051015200100200300400Temperature deviation, KDistance error at 10 m (mm)325 mm at 20 KUltrasonic, uncompensatedPropagation-medium error: radar vs uncompensated ultrasonic (10 m)Radar: (eps_r - 1) = 5.4e-4 per atm assumed -> 2.64 mm/bar (REQUIRES VERIFICATION). Ultrasonic: c = 331.3 sqrt(1 + T/273.15), 0.169 %/K.
شکل ۱۳ — خطای محیط انتشار در 10 m؛ رادار (فشار گاز) در برابر اولتراسونیک بدون جبران دما

مقایسهٔ فرکانس‌ها در یک نگاه

جمع‌بندی اثر فرکانس بر پرتو، میعان و Nozzle با همان فرض‌های قبلی در جدول زیر آمده است. اعداد فقط برای مقایسه‌اند و به هیچ مدل NICO نسبت داده نمی‌شوند.

جدول ۶ — مقایسهٔ فرکانس‌های مرجع (قطر دهانهٔ فرضی 75 mm)

فرکانسپهنای پرتو (deg)لکه در 10 m (m)ضخامت الکتریکی لایهٔ 0.1 mmنسبت f / fc برای 100 mm
6 GHz46.68.620.00203.4
26 GHz10.81.880.008714.8
80 GHz3.50.610.026745.5

قاعدهٔ تصمیم: فرکانس پایین‌تر وقتی ترجیح دارد که Foam، میعان سنگین یا Nozzle بلند مسئله باشد؛ فرکانس بالاتر وقتی که پرتو باریک، دهانهٔ کوچک یا مانع نزدیک اولویت دارد. هر تصمیم نهایی با برگهٔ فنی سازنده و مقررات رادیویی محل نصب راستی‌آزمایی می‌شود ENGINEERING RECOMMENDATION.

پردازش سیگنال: مفاهیم و حد اعتبار

الگوریتم‌های هر سازنده اختصاصی‌اند و در این سند توصیف نمی‌شوند؛ فقط مفاهیم مشترکی که روی نتیجه اثر مهندسی دارند آمده است.

پنجره، میانگین‌گیری و آستانه

پیش از تبدیل فوریه، سیگنال در یک پنجره ضرب می‌شود تا لوب‌های جانبی طیف کم شوند؛ هزینهٔ آن پهن‌شدن لوب اصلی و کاهش وضوح است (ضریب فرضی 1.5 در این سند). سپس چند جاروب متوالی میانگین‌گیری می‌شوند. اگر نوسان تصادفی با دامنهٔ 30 mm داشته باشیم و ثابت زمانی میرایی 10 s و دورهٔ نوسان 2 s باشد، تعداد نمونهٔ مستقل N = tau / Tosc = 5 و کاهش نوسان با ضریب sqrt(N) = 2.236 به باقی‌ماندهٔ 13.4 mm می‌رسد.

sigmares = sigma0 / sqrt(N) ; lag = v × tau
sigma0دامنهٔ نوسان اولیهmm
sigmaresنوسان باقی‌مانده پس از میانگین‌گیریmm
Nتعداد نمونهٔ مستقل در ثابت زمانی—
vسرعت تغییر سطحm/s
tauثابت زمانی میراییs
lagتأخیر مقدار نمایشی نسبت به سطح واقعیm

بهای میرایی تأخیر است: برای سرعت پرشدن 1 m/min و tau = 10 s مقدار نمایشی 0.167 m عقب است؛ برای 0.5 و 2 m/min به‌ترتیب 0.083 و 0.333 متر می‌شود. میرایی در ترانسمیتر و در DCS اثر ضربی دارد؛ اعمال میرایی هم‌زمان در ترانسمیتر و در DCS یک اشتباه رایج است و تأخیر حلقه را بی‌دلیل افزایش می‌دهد.

انتخاب Echo و ردیابی پویا

ترانسمیتر معمولاً یکی از این معیارها را برای انتخاب قلهٔ محصول به کار می‌گیرد: قوی‌ترین قله، اولین قلهٔ بالاتر از آستانه یا قله‌ای با بزرگ‌ترین سطح زیر منحنی؛ انتخاب بستگی به کاربرد دارد. ردیابی پویا (Echo Tracking) پس از قفل‌شدن روی Echo محصول، جست‌وجو را به پنجرهٔ باریکی در اطراف آخرین موقعیت محدود می‌کند و حداکثر سرعت مجاز تغییر سطح را اعمال می‌کند. مزیت آن پایداری در برابر Echoهای گذرا و عیب آن «گیر کردن روی Echo اشتباه» است: اگر سطح از کنار یک Echo ثابت قوی عبور کند، رهگیر ممکن است روی آن بماند. این همان وضعیت برخورد در شکل ۱۳ است و راه تشخیص آن مقایسه مقدار نمایشی با یک مرجع مستقل در چند سطح است.

NOTE — حد اعتبار این بخش

پارامترهای واقعی (نوع پنجره، تعداد جاروب، معیار انتخاب Echo، سرعت مجاز ردیابی) داده سازنده‌اند MANUFACTURER-SPECIFIC DATA. آنچه در این سند آمده فقط اثر مهندسی هر مفهوم است و جای دستورالعمل دستگاه را نمی‌گیرد.

Blocking Distance و ناحیهٔ نزدیک

نزدیک به Antenna موج ارسالی و دریافتی هنوز جدا نشده‌اند و بازتاب‌های دهانه و Nozzle آشکارسازی را مختل می‌کنند. ناحیه‌ای که ترانسمیتر در آن اندازه‌گیری مطمئن ندارد Blocking Distance نام دارد. مقدار آن فقط از برگهٔ فنی همان مدل خوانده می‌شود MANUFACTURER-SPECIFIC DATA. شرط طراحی ساده است: F − BD > 0 با حاشیه، که در آن BD همان Blocking Distance است. اگر Echoهای حلقهٔ Nozzle (رابطهٔ dring,k) در فاصلهٔ کمتر از وضوح از Full Distance باشند، حاشیهٔ مؤثر از Blocking Distance نیز کوچک‌تر است. سطح پر نباید داخل این ناحیه قرار بگیرد و برای سرریز یا تلهٔ ایمنی از سنسور مستقل استفاده می‌شود، نه از Echo نزدیک.

کالیبراسیون، مبنای مرجع و خطای Datum

دو عدد Empty Distance و Full Distance مبنای تبدیل فاصله به سطح‌اند. هر دو از Reference Point ترانسمیتر اندازه‌گیری می‌شوند، که معمولاً سطح آب‌بندی فلنج یا نقطهٔ تعریف‌شدهٔ دستگاه است و در برگهٔ فنی آمده است MANUFACTURER-SPECIFIC DATA. خطای این دو عدد مستقیم به سطح منتقل می‌شود:

dP = dF / (E − F) × 100 ; dI = 16 × dP / 100
dFخطای تعیین Full Distance یا Empty Distancem
dPخطای درصد سطح%
dIخطای جریان خروجیmA

برای محدودهٔ کالیبره E − F = 10 m خطای 20 mm در یکی از دو عدد، 0.20 % و 0.032 mA خطای خروجی می‌دهد. منابع رایج خطای Datum: اندازه‌گیری نادرست Empty Distance با متر نواری یا از روی نقشه، ضخامت واشر و ارتفاع فلنج که در Reference Point لحاظ نشده‌اند، انبساط حرارتی مخزن و Nozzle، تغییر شکل مکانیکی سقف تحت فشار، و استفاده از تراز نقشه به‌جای تراز ساخته‌شده. برای مخزن فولادی با ضریب انبساط 12 × 10−6 1/K (فرضی) تغییر 10 K در ارتفاع 10 m حدود 1.2 mm جابه‌جایی می‌دهد.

ENGINEERING TIP — مرجع مستقل برای راستی‌آزمایی

برای راستی‌آزمایی در دو یا سه سطح از یک مرجع مستقل با عدم‌قطعیت معلوم (شیشهٔ نمایش، متر ردیاب، یا مرجع حجمی) استفاده کنید و عدم‌قطعیت همان مرجع را در معیار پذیرش لحاظ کنید؛ مرجعی که خودش دقت کمتری از ترانسمیتر دارد معیار معتبری نیست.

خطای حلقهٔ 4–20 mA و DCS

فاصلهٔ اندازه‌گیری‌شده پس از محاسبهٔ سطح به جریان تبدیل و در DCS دوباره به مقیاس مهندسی تبدیل می‌شود. هر تبدیل گسسته‌سازی دارد. مبدل دیجیتال به آنالوگ ۱۶ بیتی در ترانسمیتر پله‌ای برابر 16 mA / (216 − 1) = 0.244 µA می‌دهد که روی محدودهٔ 10 m کمتر از 0.01 mm است و قابل‌چشم‌پوشی است. اما کارت ورودی DCS با ۱۲ بیت پله‌ای 3.91 µA دارد، یعنی 0.0244 % یا 2.44 mm روی همان محدوده (فرض 12 bit مؤثر برای کارت نمونه؛ REQUIRES VERIFICATION). اگر مشخصه‌های دقت کارت ورودی از برگهٔ DCS خوانده نشود، این ریز خطا در بودجه جا می‌افتد.

دو نکتهٔ دیگر: HART مقدار دیجیتال سطح را بدون گسسته‌سازی آنالوگ منتقل می‌کند و در صورت نیاز می‌توان آن را برای راستی‌آزمایی استفاده کرد؛ و سطح جریان خطا باید با توصیهٔ NAMUR NE 43 و با رفتار DCS سازگار باشد (ویرایش استاندارد REQUIRES VERIFICATION). عدم‌تطابق مقیاس بین ترانسمیتر و DCS (مثلاً LRV و URV متفاوت) خطای سیستماتیک ثابتی می‌سازد که با بازرسی حلقه حذف می‌شود، نه با بودجه.

درخت خطا

برای محاسبهٔ بودجه ابتدا خطاهای ممکن دسته‌بندی می‌شوند. شکل ۱۵ سه شاخهٔ اصلی را نشان می‌دهد: فاصلهٔ اندازه‌گیری‌شده، هندسه و Datum، و مسیر سیگنال تا DCS. هر منبع یا «اصلاح می‌شود» (اگر سیستماتیک و قابل‌اندازه‌گیری است)، یا «در بودجه می‌آید» (اگر باقی‌ماندهٔ تصادفی یا حد معلوم دارد)، یا «با طراحی حذف می‌شود» (اگر مانند Echo اشتباه، ماهیت خطای جدی دارد).

Error of the level shown at the DCStotal, to be bounded by UDistance Rmeasured by the radarDatum / geometryE, F, reference pointSignal pathmA, DAC, DCS, scalingInstrument accuracystated, reference conditionsGas propagationpressure, temperature, vapourEcho-position biasfoam, motion, multi-pathWrong Echo trackedcollision, false EchoEmpty Distance errormeasured vs actualThermal expansiontank, nozzleReference pointflange face vs datumDAC / output trim16-bit: 0.24 uADCS input12-bit: 3.9 uAScaling / dampingLRV, URV, lagError tree of a radar level loop (from the displayed level back to its sources)Errors combine statistically (GUM) once each source is assigned a distribution; large, systematic errors (datum, wrong Echo) are corrected, not combined.
شکل ۱۴ — درخت خطای حلقهٔ سطح‌سنج راداری؛ منابع از سطح نمایشی در DCS تا ریشه‌های اندازه‌گیری

جدول ۷ — منابع خطا و روش برخورد با هر منبع

منبعماهیتبرخورد مهندسی
دقت ذکرشدهٔ ترانسمیترتصادفی با حد معلومدر بودجه با توزیع مستطیلی؛ مقدار از برگهٔ فنی MANUFACTURER-SPECIFIC DATA
Empty Distance و Datumسیستماتیکبا اندازه‌گیری دقیق اصلاح؛ خطای باقی‌مانده در بودجه
انبساط حرارتی مخزنسیستماتیک وابسته به دمااصلاح یا حد باقی‌مانده
فشار و ترکیب گازسیستماتیک وابسته به فرایندجبران یا حد باقی‌مانده؛ برای فشار بالا اجباری است
انحراف موقعیت Echo (موج، Foam، چندمسیره)تصادفی و سیستماتیکحد در بودجه؛ شدیدتر با طراحی نصب کاهش می‌یابد
Echo اشتباه (برخورد، False Echo)خطای جدیبا طراحی و راه‌اندازی حذف می‌شود؛ در بودجه جمع نمی‌شود
DAC، ورودی DCS و مقیاسگسسته‌سازی و سیستماتیکحد در بودجه؛ عدم‌تطابق مقیاس با بازرسی حذف می‌شود

بودجهٔ عدم‌قطعیت (GUM)

دقت یک مقدار تنها یک «درصد» نیست؛ ترکیب چند مؤلفهٔ مستقل است که هر کدام یک توزیع دارند. روش GUM (JCGM 100:2008) هر مؤلفه را به یک عدم‌قطعیت استاندارد تبدیل می‌کند. برای مؤلفه‌ای که فقط حد ±a دارد و توزیع آن مستطیلی فرض می‌شود:

ui = ai / sqrt(3)

عدم‌قطعیت استاندارد ترکیبی از جمع مربعات به‌دست می‌آید و عدم‌قطعیت بسط‌یافته با ضریب پوشش k = 2 گزارش می‌شود (حدود 95 % برای توزیع تقریباً نرمال، فرض):

uc = sqrt( SUM ci2 ui2 ) ; U = k × uc
aiحد نیمهٔ مؤلفهٔ imm
uiعدم‌قطعیت استاندارد مؤلفهmm
ciضریب حساسیت مؤلفه به سطح (در این بودجه همه یک‌اند)—
ucعدم‌قطعیت استاندارد ترکیبیmm
kضریب پوشش—
Uعدم‌قطعیت بسط‌یافتهmm

جدول ۸ — بودجهٔ عدم‌قطعیت در محدودهٔ 10 m (همهٔ حدود فرضی)

مؤلفهحد a (mm)توزیعu (mm)
دقت ذکرشدهٔ ترانسمیتر (فرضی)3مستطیلی1.73
Empty Distance و اندازه‌گیری Datum5مستطیلی2.89
انبساط حرارتی مخزن (باقی‌مانده)3مستطیلی1.73
انتشار در گاز (باقی‌مانده)5مستطیلی2.89
انحراف موقعیت Echo (موج، Foam، چندمسیره)10مستطیلی5.77
DAC، ورودی DCS و مقیاس5مستطیلی2.89
مرجع راستی‌آزمایی (نرمال، k = 2)3نرمال1.50

بدون مرجع راستی‌آزمایی: uc = 8.02 mm و U = 16.0 mm با k = 2. اگر عدم‌قطعیت مرجع (±3 mm با توزیع نرمال و k = 2) هم افزوده شود uc = 8.16 mm و U = 16.3 mm می‌شود. در مقابل، جمع خطی حدود برابر 34 mm است و بیش‌برآورد می‌شود، زیرا فرض می‌کند همهٔ منابع هم‌زمان در بدترین جهت باشند؛ جمع خطی فقط برای بدترین حالت سیستماتیک منطقی است. شکل ۱۶ مؤلفه‌ها و نتیجه را نشان می‌دهد؛ بزرگ‌ترین سهم از انحراف موقعیت Echo (5.77 mm) است، که یعنی بهبود نصب و Mapping بیش از ترانسمیتر پرهزینه‌تر کمک می‌کند.

Instrument (stated accuracy)1.73 mmEmpty Distance / datum2.89 mmTank thermal expansion (residual)1.73 mmGas propagation (residual)2.89 mmEcho-position bias5.77 mm4-20 mA, DAC, DCS, scaling2.89 mmCombined u_c (RSS)8.02 mmExpanded U (k = 2)16.0 mmLinear sum of limits34 mmStandard-uncertainty budget at 10 m (rectangular limits, GUM-style RSS)Every limit is an ASSUMED value for illustration; u = a / sqrt(3). The verification reference is added separately at the acceptance step.
شکل ۱۵ — مؤلفه‌های عدم‌قطعیت استاندارد، مقدار ترکیبی و جمع خطی حدود؛ مؤلفهٔ انحراف Echo بیشترین سهم را دارد

معیار پذیرش راستی‌آزمایی

وقتی خطای ترانسمیتر را با یک مرجع می‌سنجیم، عدم‌قطعیت هر دو باید لحاظ شود. اگر عدم‌قطعیت بسط‌یافتهٔ دستگاه Udev و مرجع Uref باشد، حد پذیرش برای قدر مطلق اختلاف e این است:

|e| ≤ sqrt( Udev2 + Uref2 )

با Udev = 16.0 mm و Uref = 3 mm حد پذیرش 16.3 mm است. اگر اختلاف اندازه‌گیری‌شده در هر سطح در این حد باشد، سازگاری با بودجه تأیید می‌شود؛ بیرون‌افتادن، نشانهٔ خطای سیستماتیک (Datum، Echo اشتباه) است و باید دنبال علت بگردیم، نه عدد را بپذیریم.

ماتریس حساسیت

ماتریس حساسیت نشان می‌دهد هر ورودی طراحی چقدر روی سطح یا حاشیهٔ سیگنال اثر دارد؛ در طراحی، مؤلفه‌ای که بیشترین اثر را دارد اولویت بررسی است. ضریب حساسیت سطح نسبت به یک ورودی: ci = dL / dxi.

جدول ۹ — ماتریس حساسیت (مقادیر محاسبه‌شده با فرض‌های سند)

ورودی طراحیتغییراثرتفسیر
Empty Distance E+1 mmسطح +1 mmضریب ۱؛ هر خطای Datum کامل منتقل می‌شود
فشار مطلق گاز+1 barفاصله +2.64 mm در 10 mبرای فشار بالا بزرگ؛ جبران یا حد در بودجه
دمای دیوارهٔ فولادی مخزن+10 K1.2 mm در 10 mاثر کوچک ولی سیستماتیک؛ در Datum اصلاح می‌شود
ضریب دی‌الکتریک محصول2.0 to 2.2+1.09 dBحساس در ناحیهٔ epsr پایین
ضریب دی‌الکتریک محصول2.0 to 1.8−1.41 dBکاهش دمای مایع یا ترکیب می‌تواند حاشیه را مصرف کند
فاصلهٔ سطح تا Antenna10 to 12 m−1.58 dBافت قانون مجذور فاصله روی توان Echo
کجی محور (alpha = 8°)3° to 4°2.62 dB کمترهر درجهٔ اضافه در انحراف، اتلاف تند افزایش می‌یابد

دو نتیجه: حساسیت فاصلهٔ سطح به Empty Distance برابر یک است و تنها با اندازه‌گیری دقیق کاهش می‌یابد؛ و حاشیهٔ سیگنال بیشترین حساسیت را به epsr و کجی محور دارد، یعنی دو چیزی که کاربر کمتر کنترل می‌کند. به همین دلیل مهندس طراح باید برای مایع با epsr نزدیک مرز، دادهٔ واقعی دما-ضریب دی‌الکتریک بخواهد و کجی نصب را اندازه بگیرد.

مورد الف: مخزن هیدروکربن با ضریب دی‌الکتریک پایین — محاسبهٔ کامل

1PHYSICSFMCW, wavelength, antenna, reflection2ENGINEERINGecho budget, nozzle, geometry, solids3VERIFICATIONuncertainty, FMEA, design verificationNICO Radar Level Transmitter
شکل ۱۶ — ترانسمیتر سطح راداری NICO: از فیزیک FMCW تا راستی‌آزمایی طراحی
مثال محاسباتی — بودجهٔ Echo و Echo کف WORKED EXAMPLE

داده‌ها (ASSUMPTION): مخزن استوانه‌ای با ارتفاع H = 15.0 m از سقف تا کف، Nozzle به طول 0.15 m، محصول با epsr = 2، پایین‌ترین سطح مورد نیاز Lmin = 0.5 m؛ حاشیهٔ مرجع M0 = 50 dB در 5 m برای آب، اتلاف میعان 3 dB، حاشیهٔ لازم 10 dB؛ زاویه‌های 8° و 4°.

گام ۱ — فاصله‌ها:
E = H + Ln = 15.0 + 0.15 = 15.15 m
dmax = E − Lmin = 15.15 − 0.5 = 14.65 m

گام ۲ — لکهٔ پرتو (رابطهٔ (9)):
Dfp(8°) = 2 × 14.65 × tan(4°) = 2.05 m
Dfp(4°) = 2 × 14.65 × tan(2°) = 1.02 m

گام ۳ — افت بازتاب و فاصله (روابط (10) و (11)):
Gamma2(2) = ((1 − 1.4142) / (1 + 1.4142))2 = 0.0294
10 log10(Gamma2 / Gammaw2) = −13.36 dB
−20 log10(14.65 / 5) = −9.34 dB

گام ۴ — حاشیه:
M(8°) = 50 −13.36 −9.34 − 3 = 24.3 dB
M(4°) = 24.3 + 40 log10(2) = 36.3 dB

گام ۵ — Echo کف (رابطهٔ (12)):
db = 14.65 + 1.4142 × 0.5 = 15.36 m
جدایی تا Echo سطح: 15.36 − 14.65 = 0.71 m؛ قوی‌تر بودن Echo کف 15.1 dB.

در بیشینهٔ فاصلهٔ 14.65 m حاشیه 24.3 dB با 8° و 36.3 dB با 4° است و از حاشیهٔ لازم 10 dB بیشتر است؛ پس مسئلهٔ اصلی توان Echo نیست. مسئلهٔ اصلی Echo کف است که 15.1 dB قوی‌تر از Echo سطح است و فقط 0.71 m با آن فاصله دارد؛ در سطح پایین انتخاب Echo باید با منطق انتخاب (اولین Echo بالاتر از آستانه) و False Echo Mapping راستی‌آزمایی شود، و حداقل سطح کاری باید با آزمون واقعی تأیید شود. مقادیر فرضی‌اند.

مورد ب: مخزن همزن‌دار

FIELD CASE B سطح ناپایدار و کجی لحظه‌ای

«مخزن همزن‌دار؛ سطح در حال اختلاط تا 3° و گاهی 6° کج می‌شود، دامنهٔ موج 30 mm با دورهٔ 2 s؛ پر و خالی‌شدن 1 m/min.» (ASSUMPTION)

تحلیل مهندسی: با رابطهٔ تلفات انحراف Ap = 24 (beta / alpha)2 برای alpha = 8° مقدار 3.4 dB در 3° و 13.5 dB در 6°؛ اما برای alpha = 4° این دو 13.5 و 54.0 dB می‌شوند. زاویهٔ باریک‌تر در مخزن همزن‌دار Echo را از دست می‌دهد، حتی اگر در مخزن آرام برتری داشت. برای میرایی: tau = 10 s نوسان 30 mm را با N = 5 نمونه به 13.4 mm می‌رساند و تأخیر 0.167 متر در 1 m/min دارد. گزینه‌ها: پرتو پهن‌تر یا Stilling Well، نصب خارج از گرداب و دور از شفت، میرایی متناسب با نرخ پر و خالی‌شدن، و تأیید سازنده برای سطح متلاطم. موارد باز: دامنهٔ واقعی شیب سطح در شرایط کار، سرعت همزن، وجود حباب یا Foam، و حد تأخیر مجاز حلقهٔ کنترل.

مورد پ: Nozzle بلند و باریک

FIELD CASE C Echoهای حلقه‌ای نزدیک سطح پر

«Nozzle به قطر 100 mm و طول 0.40 m روی مخزن موجود؛ Full Distance برابر 1.15 m است و Echoهای متناوب نزدیک آن دیده می‌شوند.» (ASSUMPTION)

تحلیل مهندسی: فرکانس قطع fc = 1.757 GHz است و نسبت فرکانس به قطع در سه فرکانس مرجع 3.4، 14.8 و 45.5 است؛ پس لوله در هر سه فرکانس موجبر چندمودی است. Echoهای حلقه‌ای در 0.8، 1.6 و 2.4 متر ظاهر می‌شوند و فاصلهٔ آن‌ها تا Full Distance به‌ترتیب 0.35، 0.45 و 1.25 متر است؛ نزدیک‌ترین Echo فقط 0.35 متر با سطح پر فاصله دارد، که چند برابر وضوح است ولی باید با Blocking Distance مدل مقایسه شود. اگر قطر 50 mm بود فرکانس قطع 3.51 GHz می‌شد و در 6 GHz نسبت فقط 1.7 بود؛ لوله‌های باریک‌تر مود کمتری دارند ولی Antenna باید داخل آن جا شود. گزینه‌ها: گشادکردن یا کوتاه‌کردن Nozzle، Antenna هم‌اندازه با Nozzle، بیرون‌آوردن Antenna تا حد مجاز سازنده، و Mapping فقط پس از اقدام‌های بالا. موارد باز: حداقل طول بیرون‌زدگی Antenna از Nozzle، Blocking Distance مدل و امکان اصلاح مکانیکی Nozzle.

مورد ت: سیلو با جامد

FIELD CASE D زاویهٔ ریزش و ارتفاع نمایندهٔ حجم

«سیلو با شعاع 2 m، زاویهٔ ریزش 35°، Antenna در r = 1 m از محور، فاصلهٔ 10 m تا سطح و پرتو 8°؛ کاربر ارتفاع نمایندهٔ حجم را می‌خواهد.» (ASSUMPTION)

تحلیل مهندسی: ارتفاع مخروط 1.40 متر و ارتفاع معادل حجمی 0.467 متر است؛ در r = 1 m ارتفاع محلی 0.70 متر و خطای نمایندگی 0.233 متر می‌شود. لکهٔ پرتو در 10 m قطر 1.40 متر دارد و به‌خاطر شیب ۳۵ درجه ارتفاع سطح در عرض لکه 0.98 متر تغییر می‌کند؛ یعنی Echo در دامنه‌ای نزدیک یک متر پهن می‌شود و محل قله دقیق نیست. بازتاب آینه‌ای 70° منحرف می‌شود و فقط پراکندگی خشن سطح به Antenna برمی‌گردد. گزینه‌ها: نصب در نقطه‌ای که شیب موضعی کمتر است، Antenna قابل‌جهت‌دهی به محور سیلو، اندازه‌گیری با روشی مناسب سطح جامد و استفاده از حجم محاسبه‌شده با هندسهٔ واقعی. موارد باز: شکل واقعی سطح در پر و خالی‌شدن (مخروط یا قیف)، گردوغبار، و داده‌ای از سازنده برای جامد با این شیب.

FMEA سطح‌سنج راداری

تحلیل حالت‌ها و اثر خطا (FMEA) فهرستی از شیوه‌های واقعی خطا را با سازوکار فیزیکی و راه تشخیص جمع می‌کند. جدول زیر ۱۶ حالت را نشان می‌دهد؛ ستون «شواهد تشخیصی» چیزی است که در Echo Curve یا اندازه‌گیری مستقل دیده می‌شود. تمام شدت‌ها (Severity) به کاربرد و پیامد فرایند بستگی دارد و در این سند عدد نمی‌گیرند.

جدول ۱۰ — FMEA سطح‌سنج راداری FMCW

حالت خطاسازوکار فیزیکیاثر بر اندازه‌گیریشواهد تشخیصیاقدام اصلاحی
Echo ثابت جدیدمانع تازه در پرتو (نردبان، لوله)قفل روی Echo اشتباهقلهٔ ثابت در Echo Curve که با سطح حرکت نمی‌کنداصلاح نصب؛ سپس False Echo Mapping
Echo چندمسیرهبازتاب مکرر بین سطح و سقفسطح ظاهری در مضرب فاصلهقله در 2R و 3Rتنظیم آستانه و منطق انتخاب؛ بررسی هندسهٔ سقف
Echo حلقه‌ای Nozzleموج چندمودی در لولهٔ بلندEcho ناخواسته نزدیک سطح پرقله‌ها در 2 Ln و مضاربتغییر Nozzle یا Antenna؛ سپس Mapping
Echo ضعیف محصولepsr پایین یا فاصله زیادقفل نشدن یا پرش سطححاشیهٔ سیگنال کمتر از حد لازمAntenna با پرتو باریک‌تر؛ تأیید سازنده
کجی محورNozzle یا فلنج کجافت Echo، سطح نادرستدامنهٔ Echo پایین‌تر از مورد انتظاراصلاح مکانیکی و بررسی دامنه
Build-up روی Antennaرسوب چسبندهکاهش تدریجی Echoافت دامنه و بالا رفتن نویز نزدیکبازرسی و شست‌وشو؛ طراحی Antenna مناسب
میعانلایهٔ آب روی Antenna یا Nozzleاتلاف دوطرفه، تغییر Echo ثابتافت وابسته به دما و رطوبتانتخاب فرکانس و Antenna مناسب؛ سطح صاف
Foamحباب‌های سطح مایعسطح کاذب یا ناپدیدشدن EchoEcho ضعیف یا چندقله‌ای در ناحیهStilling Well یا فناوری دیگر
سطح موج‌داراختلاط یا ورودینوسان و افت Echoتغییر سریع دامنه و موقعیتمیرایی مناسب؛ جابه‌جایی نصب
برخورد با Echo ثابتفاصلهٔ محصول و مانع کمتر از وضوحردیاب گیر می‌کندقفل روی فاصلهٔ ثابت در ناحیهآزمون پویا؛ تغییر محل نصب یا Mapping درست
خطای Empty Distanceاندازه‌گیری یا مرجع نادرستانحراف ثابت سطحاختلاف ثابت با مرجع در همهٔ سطوحاندازه‌گیری مجدد از Reference Point
تغییر ضریب دی‌الکتریک گازفشار یا بخار حلالفاصلهٔ ظاهری بیشترخطای متناسب با فاصله و فشارجبران یا حد در بودجه
عدم‌تطابق مقیاسLRV و URV متفاوت یا میرایی مضاعفخطای سطح و تأخیراختلاف نمایشگر و DCSبازرسی حلقه و تنظیم یکنواخت
تداخل الکترومغناطیسینویز اتصال یا زمیننوسان و نویز در Echo Curveنویز وابسته به تجهیز نزدیکزمین‌کردن و کابل‌کشی مطابق دستورالعمل
شیب محلی جامدزاویهٔ ریزشEcho ضعیف و پهنقلهٔ پهن در Echo Curveجهت‌دهی Antenna؛ نصب مناسب
Echo کف در سطح پایینبازتاب قوی کف فلزیانتخاب Echo اشتباهقلهٔ قوی در فاصلهٔ ظاهری dbمنطق انتخاب Echo؛ تعریف حداقل سطح
تغییر شکل مکانیکیفشار یا حرارت روی سقف و Nozzleتغییر Datumرانش آهستهٔ اختلاف با مرجعاصلاح Reference Point؛ بازبینی دوره‌ای

ماتریس راستی‌آزمایی طراحی

ماتریس زیر برای مخزن مورد الف و پ تنظیم شده است و به‌جای ادعای «تأیید شد»، وضعیت هر نیازمندی را با مبنا و مورد باز نشان می‌دهد. وضعیت «محاسبه‌شده» یعنی مبتنی بر فرض‌های این سند؛ وضعیت «باز» یعنی هنوز داده‌ای از سازنده یا اندازه‌گیری میدانی نیامده است.

جدول ۱۱ — ماتریس راستی‌آزمایی طراحی (نمونه)

نیازمندیورودیمحاسبه یا تنظیممبنای راستی‌آزماییوضعیتمدرکمورد باز
لکه داخل دیوارهalpha = 8°، d = 10 mشعاع لکه 0.70 متر؛ حداقل فاصلهٔ دیواره 1.00 مترENGINEERING RECOMMENDATIONمحاسبه‌شدهرابطهٔ (9)زاویهٔ واقعی مدل
حاشیهٔ سیگنالepsr = 2M = 24.3 dBASSUMPTIONمحاسبه‌شدهرابطهٔ (11)دادهٔ حداقل epsr سازنده
Echo کفh = 0.5 mdb = 15.36 mASSUMPTIONبازرابطهٔ (12)آزمون در سطح پایین
فاصلهٔ Full Distance تا Blocking DistanceF = 1.15 mEcho حلقه‌ای در 0.35 متر از FMANUFACTURER-SPECIFIC DATAبازرابطهٔ (15)مقدار Blocking Distance
کجی محورbeta ≤ 3°افت 3.4 dBREQUIRES VERIFICATIONبازرابطهٔ (17)اندازه‌گیری کجی در نصب
خطای فشار گاز10 bar(a)26.4 mmREQUIRES VERIFICATIONبازرابطهٔ (21)ضریب گاز واقعی
عدم‌قطعیتبودجهٔ جدول ۸U = 16.0 mm، k = 2روش GUMمحاسبه‌شدهروابط (24) و (25)حدود واقعی اجزا
پذیرش در محلUref = 3 mmحد 16.3 mmرابطهٔ (26)بازگزارش آزمون سطحاجرای آزمون در سه سطح

استانداردها و انضباط منابع

هیچ استاندارد بین‌المللی واحدی که عملکرد سطح‌سنج راداری را به‌عنوان یک دستهٔ فناوری تعریف کند در منابع بررسی‌شدهٔ این پروژه استناد نشده است؛ آنچه در عمل ارجاع می‌شود استانداردهای عمومی محصول، ایمنی، محافظت و عدم‌قطعیت و مقررات رادیویی است. هیچ‌کدام از این‌ها در اینجا الزام معتبر برای طراحی شما اعلام نمی‌شود؛ هر ارجاع با مبنای خود در جدول آمده است و ویرایش جاری باید تأیید شود.

جدول ۱۲ — استانداردها، موضوع و برچسب مبنا

مرجعموضوعبرچسب مبنایادداشت
ETSI EN 302 372مقررات رادیویی رادار کاوشگر سطح مخزن (Tank Level Probing Radar)ENGINEERING RECOMMENDATIONمقررات رادیویی، نه عملکرد اندازه‌گیری؛ متن کامل خوانده نشده است REQUIRES VERIFICATION
47 CFR § 15.256مقررات FCC برای رادار تحقیقی سطحENGINEERING RECOMMENDATIONفقط برای معرفی جنبهٔ رادیویی
IEC 60529درجهٔ حفاظت IPENGINEERING RECOMMENDATIONویرایش جاری REQUIRES VERIFICATION
IEC 60079-0 / -1 / -11الزام‌های عمومی و انواع حفاظت انفجاریENGINEERING RECOMMENDATIONهیچ ادعای انطباق NICO نشده است REQUIRES VERIFICATION
IEC 61326-1الزام‌های EMC تجهیز اندازه‌گیریENGINEERING RECOMMENDATIONویرایش جاری REQUIRES VERIFICATION
NAMUR NE 43سطح جریان خطاENGINEERING RECOMMENDATIONویرایش جاری REQUIRES VERIFICATION
NAMUR NE 107خودپایشی و تشخیص دستگاهENGINEERING RECOMMENDATIONویرایش جاری REQUIRES VERIFICATION
IEC 61508 و IEC 61511-1ایمنی عملکردی؛ مرجع عمومی برای کاربرد حفاظتیENGINEERING RECOMMENDATIONاین سند رتبهٔ SIL برای هیچ محصول NICO ادعا نمی‌کند
JCGM 100:2008راهنمای بیان عدم‌قطعیت (GUM)ENGINEERING RECOMMENDATIONروش بودجه؛ متن کامل مطالعه نشده REQUIRES VERIFICATION

حدود اعتبار (Limits of Applicability)

نتایج این سند در چارچوب فرض‌های آن معتبرند. فهرست زیر مرز اعتبار را مشخص می‌کند تا از استفادهٔ خارج از دامنه جلوگیری شود:

ثبت معادلات

همهٔ رابطه‌های شمارهٔ این سند در یک جدول جمع شده‌اند تا بازرسی ابعادی و جای‌گیری نمادها ساده شود. ستون «بازرسی ابعادی» نتیجهٔ بررسی واحدها در محاسبات سند است.

جدول ۱۳ — ثبت معادلات و بازرسی ابعادی

شمارهرابطهمفهومبازرسی ابعادی
(1)lambda = c / fطول موج(m/s)/(1/s) = m — درست
(2)S = B / Tشیب جاروبHz/s — درست
(3)fb = 2RS/cBeat Frequencym*(Hz/s)/(m/s) = Hz — درست
(4)R = c fb / (2S)فاصله از فرکانس ضربان(m/s)*Hz/(Hz/s) = m — درست
(5)dR = c / (2B)وضوح فاصله(m/s)/Hz = m — درست
(6)L = E − Rسطح از فاصلهm — درست
(7)P، Iدرصد و جریان خروجی% and mA — درست
(8)theta ≈ 70 lambda/Dزاویهٔ پرتو (تقریب)theta in deg; lambda/D dimensionless — درست
(9)Dfp = 2 d tan(alpha/2)لکهٔ پرتوm — درست
(10)Gamma2 = ((1−sqrt(epsr))/(1+sqrt(epsr)))2بازتاب دی‌الکتریکdimensionless — درست
(11)M = M0 + 10log(Gamma2/Gammaw2) − 20log(d/dref) − Afحاشیهٔ EchodB — درست
(12)db = (E−h) + sqrt(epsr) hEcho کفm — درست
(13)dk = kREcho چندمسیرهm — درست
(14)fc = 1.8412 c / (pi Dn)قطع مود پایه(m/s)/m = Hz — درست
(15)dring,k = k·2LnEcho حلقه‌ایm — درست
(16)s ≈ 2 d sin betaانحراف جانبیm — درست
(17)Ap ≈ 24 (beta/alpha)2افت انحراف (تقریب)dB; beta/alpha dimensionless — درست
(18)hc = R tan phi ; heq = hc/3هندسهٔ مخروطm — درست
(19)hr = hc(1−r/R)ارتفاع محلی و خطای نمایندگیm — درست
(20)epseff ≈ 1 + (epsr−1) fFoamdimensionless — درست
(21)dd = d(sqrt(epsg)−1)خطای گازm — درست
(22)sigmares = sigma0/sqrt(N) ; lag = v tauمیانگین‌گیری و تأخیرmm and (m/s)*s = m — درست
(23)dP = dF/(E−F)·100خطای Datum% and mA — درست
(24)ui = ai/sqrt(3)عدم‌قطعیت مستطیلیmm — درست
(25)uc، Uترکیب و بسطmm — درست
(26)|e| ≤ sqrt(Udev2 + Uref2)حد پذیرشmm — درست

ثبت اصطلاحات

اصطلاحات فنی کنترل‌شده‌اند: در جایی که معادل فارسی تثبیت‌شده نیست، اصطلاح انگلیسی بدون ترجمه به کار رفته است.

جدول ۱۴ — ثبت اصطلاحات این سند

اصطلاحردهتعریف و یادداشت کاربرد
سطح‌سنج راداری (Radar Level Transmitter)دوزبانهترانسمیتر سطح بدون تماس مبتنی بر موج الکترومغناطیسی
FMCWنگهداری انگلیسیرادار موج پیوستهٔ مدوله‌شده در فرکانس
Beam Angleنگهداری انگلیسیزاویهٔ کامل لوب اصلی؛ تعریف دقیق از سازنده
Beam Footprintنگهداری انگلیسیناحیهٔ روشن‌شده روی سطح؛ مقدار حاصل از d و alpha
Echo Curveنگهداری انگلیسیدامنهٔ Echo برحسب فاصله
False Echo Mappingنگهداری انگلیسیثبت Echoهای ثابت برای تنظیم آستانه؛ اصلاح نصب نیست
Blocking Distanceنگهداری انگلیسیناحیهٔ نزدیک Antenna بدون اندازه‌گیری مطمئن
Reference Pointنگهداری انگلیسیمبدأ اندازه‌گیری فاصله؛ از برگهٔ فنی
Empty Distance و Full Distanceنگهداری انگلیسیفاصله از Reference Point تا کف و تا سطح پر
Signal Marginنگهداری انگلیسیفاصلهٔ Echo تا آستانه به dB
عدم‌قطعیت (Uncertainty)دوزبانهبازهٔ پراکندگی مقدار با ضریب پوشش؛ مترادف «خطا» نیست
خطا (Error)فارسیاختلاف مقدار اندازه‌گیری و مقدار مرجع؛ منبع آن سیستماتیک یا تصادفی است
راستی‌آزمایی (Verification)دوزبانهسنجش با معیار پذیرش؛ تنظیم (Adjustment) نیست

پرسش‌های متداول

چرا وضوح FMCW به پهنای باند وابسته است و نه فرکانس حامل؟
چون وضوح فرکانسی تبدیل فوریه به زمان جاروب وابسته است و تبدیل فرکانس ضربان به فاصله با شیب جاروب انجام می‌شود؛ حاصل dR = c / (2B) است. فرکانس حامل فقط طول موج و پرتو را تعیین می‌کند.
آیا Antenna با پرتو باریک‌تر همیشه بهتر است؟
نه. پرتو باریک‌تر Echo را در مایع کم‌بازتاب تقویت می‌کند (نیم‌شدن زاویه حدود 12 dB فرضی)، اما به کجی محور و شیب سطح حساس‌تر است؛ در مخزن همزن‌دار می‌تواند بدتر عمل کند.
ضریب دی‌الکتریک آب را چه عددی بگیریم؟
مقدار وابسته به دما و فرکانس است و عدد ساده‌ای مثل 80 فقط مرجع مقایسه است. برای طراحی از مأخذ معتبر یا اندازه‌گیری استفاده شود REQUIRES VERIFICATION.
Echo کف را می‌توان مرجع سطح پایین دانست؟
نه. فاصلهٔ ظاهری کف به epsr و ارتفاع مایع وابسته است و Echo کف فلزی می‌تواند از Echo سطح قوی‌تر باشد؛ فقط با منطق انتخاب Echo و آزمون استفاده می‌شود.
Mapping جایگزین اصلاح Nozzle است؟
خیر. Mapping آستانه را برای فاصله‌های ثابت بالا می‌برد؛ اگر Echo محصول با آن‌ها یکی شود یا حاشیه کم شود، سطح از دست می‌رود. ابتدا نصب اصلاح و سپس Mapping انجام می‌شود.
چرخاندن محفظه می‌تواند کجی Nozzle را درست کند؟
نه. چرخش محفظه فقط جهت نمایشگر و کابل را عوض می‌کند و محور Antenna را تغییر نمی‌دهد.
فشار بالای مخزن چقدر روی رادار اثر دارد؟
با فرض گاز شبه‌هوا حدود 2.64 mm بر بار در 10 m است؛ ضریب برای هر گاز باید راستی‌آزمایی شود REQUIRES VERIFICATION.
چرا جمع خطی خطاها درست نیست؟
چون فرض می‌کند همهٔ منابع هم‌زمان در بدترین جهت باشند. روش GUM منابع مستقل را با جمع مربعات ترکیب می‌کند و با ضریب پوشش گزارش می‌دهد؛ جمع خطی فقط برای بدترین حالت سیستماتیک منطقی است.
U با k = 2 دقیقاً چند درصد پوشش می‌دهد؟
برای توزیع تقریباً نرمال حدود 95 %؛ ولی وقتی چند مؤلفهٔ مستطیلی با سهم غالب وجود دارد پوشش واقعی با فرض نرمال متفاوت است و باید جداگانه بررسی شود.
در سیلو چرا ارتفاع نقطه‌ای با حجم یکی نیست؟
چون سطح جامد مخروطی است. ارتفاع معادل حجمی یک‌سوم ارتفاع مخروط و ارتفاع محلی در شعاع r برابر hc (1 − r / R) است؛ تفاوت آن‌ها خطای نمایندگی می‌سازد.
میرایی بیشتر همیشه نتیجهٔ بهتر می‌دهد؟
نه. میرایی نوسان را به‌اندازهٔ ریشهٔ تعداد نمونه کم می‌کند، ولی تأخیر lag = v × tau می‌سازد؛ مقدار باید با نرخ پر و خالی‌شدن و نیاز حلقه تنظیم شود.
راستی‌آزمایی در محل با چه معیاری پذیرفته می‌شود؟
با معیار |e| ≤ sqrt(Udev2 + Uref2) در چند سطح؛ عدم‌قطعیت مرجع نیز باید لحاظ شود.

چک‌لیست طراحی و راستی‌آزمایی

جمع‌بندی نکات کلیدی
  • وضوح FMCW فقط از پهنای باند می‌آید؛ دقت نهایی از ترکیب فیزیک انتشار، بازتاب، هندسهٔ نصب و تبدیل خروجی می‌آید.
  • در مایع کم‌بازتاب حاشیهٔ سیگنال به epsr و کجی محور بیش از هر عامل دیگری حساس است.
  • Nozzle یک موجبر است؛ Echoهای حلقه‌ای و Blocking Distance باید برای سطح پر هم بررسی شوند.
  • سطح جامد مخروطی بازتاب را از محور خارج می‌کند و ارتفاع نقطه‌ای را از ارتفاع نمایندهٔ حجم جدا می‌کند.
  • خطای انتشار ناشی از فشار گاز در رادار کوچک ولی در فشار بالا غیرقابل‌چشم‌پوشی است؛ اولتراسونیک بدون جبران دما بسیار بدتر است.
  • بودجهٔ عدم‌قطعیت با GUM ترکیب مربعات است، نه جمع خطی؛ بزرگ‌ترین سهم معمولاً انحراف موقعیت Echo است.
  • هیچ مشخصه یا گواهی NICO ادعا نشده است؛ هر تصمیم نهایی با برگهٔ فنی رسمی و آزمون در محل راستی‌آزمایی می‌شود.

استانداردها و منابع

  1. ETSI EN 302 372 — Short Range Devices (SRD); Tank Level Probing Radar (TLPR) equipment operating in the frequency ranges 4,5 GHz to 7 GHz, 8,5 GHz to 10,6 GHz, 24,05 GHz to 27 GHz, 57 GHz to 64 GHz, 75 GHz to 85 GHz مقررات رادیویی؛ نه استاندارد عملکرد اندازه‌گیری. متن کامل در این سند خوانده نشده است REQUIRES VERIFICATION.
  2. 47 CFR § 15.256 — Operation of level probing radars within the bands 5.925–7.250 GHz, 24.05–29.00 GHz, and 75–85 GHz مقررات FCC؛ فقط برای معرفی جنبهٔ رادیویی.
  3. IEC 60529 — Degrees of protection provided by enclosures (IP Code) ویرایش جاری باید تأیید شود REQUIRES VERIFICATION.
  4. IEC 60079-0 — Explosive atmospheres — Part 0: Equipment — General requirements; IEC 60079-1 — Part 1: Equipment protection by flameproof enclosures “d”; IEC 60079-11 — Part 11: Equipment protection by intrinsic safety “i” هیچ ادعای انطباق محصول NICO نشده است؛ ویرایش‌ها باید تأیید شوند REQUIRES VERIFICATION.
  5. IEC 61326-1 — Electrical equipment for measurement, control and laboratory use — EMC requirements — Part 1: General requirements ویرایش جاری باید تأیید شود REQUIRES VERIFICATION.
  6. NAMUR NE 43 — Standardization of the Signal Level for the Failure Information of Digital Transmitters; NAMUR NE 107 — Self-monitoring and diagnosis of field devices ویرایش جاری باید تأیید شود REQUIRES VERIFICATION.
  7. IEC 61508 — Functional safety of electrical/electronic/programmable electronic safety-related systems; IEC 61511-1 — Functional safety — Safety instrumented systems for the process industry sector — Part 1 فقط برای ارجاع به چارچوب کاربرد حفاظتی؛ هیچ ادعای SIL برای محصول NICO نشده است REQUIRES VERIFICATION.
  8. JCGM 100:2008 — Evaluation of measurement data — Guide to the expression of uncertainty in measurement (GUM) مبنای روش بودجهٔ عدم‌قطعیت؛ متن کامل در این سند بازخوانی نشده است REQUIRES VERIFICATION.
  9. مراجع درسی عمومی برای روابط فیزیکی: C. A. Balanis, Antenna Theory: Analysis and Design؛ D. M. Pozar, Microwave Engineering؛ M. I. Skolnik, Introduction to Radar Systems مرجع عمومی برای روابط آنتن، موجبر و FMCW؛ ویرایش و صفحه در این سند مشخص نشده و مطالب دوباره بازخوانی نشده‌اند REQUIRES VERIFICATION.

این سند سطح ۳ است و هیچ عدد مخزن، فرکانس، زاویه یا مشخصهٔ محصول آن مشخصهٔ محصول NICO نیست. همهٔ اعداد فرضی‌اند و برای نشان‌دادن روش آمده‌اند. هیچ استاندارد واحدی عملکرد سطح‌سنج راداری را به‌عنوان یک دستهٔ فناوری در منابع بررسی‌شدهٔ این پروژه تعریف نمی‌کند.

نسخه کامل PDFفایل A4 با ۱۶ شکل مهندسی ساخته‌شده با تصویر اصلی ترانسمیتر راداری NICO، ۲۶ معادلهٔ شماره‌دار با ثبت معادلات و بازرسی ابعادی، چهار مورد کاربردی و مثال راه‌اندازی با Echo Curve، بودجهٔ عدم‌قطعیت، ماتریس حساسیت، FMEA با ۱۶ حالت، ماتریس راستی‌آزمایی طراحی و دوازده پرسش پیشرفته.
دانلود NICO-EDU-LVL-L3-006-FA

مطالعه بعدی